ERÜ’lü akademisyenlerden nükleer başarı

Erciyes Üniversitesi (ERÜ) Fizik Bölümü Nükleer Fizik Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Emrah Tıraş ve araştırma grubunca geliştirilen, 1 tonluk saf su ve gadolinyum katkılı dedektör sistemi, TEKNOFEST kapsamındaki Nükleer Enerji Teknolojileri Tasarım Yarışması’nda donanım kategorisinde birincilik elde etti. Nükleer reaktörlerden yayılan antinötrinoların tespit edilmesi ve reaktörlerin güvenliğinin izlenmesi amacıyla tasarlanan taşınabilir sistem, gelecekte Türkiye’de kurulması planlanan küçük modüler reaktörlerde de kullanılabilecek.

Doç. Dr. Emrah Tıraş yaklaşık 6 yıl önce ABD’den üniversiteye döndükten sonra Erciyes Nötrino Araştırma Grubu’nu kurduklarını söyledi. Grubun ABD’de Fermilab bünyesindeki nötrino deneyleri, Kaliforniya’daki hibrit nötrino dedektörü çalışmaları ve CERN’deki deneylerde aktif olarak yer aldığını belirten Tıraş, nötrino fiziğinin yanı sıra yapay zekâ uygulamaları, yeni modeller ve parçacık fiziği ile nükleer teknolojilerde kullanılabilecek dedektörlerin geliştirilmesi üzerine çalıştıklarını ifade etti. 

1 tonluk dedektörle kozmik parçacıklar ve nötronlar izleniyor

Geliştirdikleri dedektör sisteminin uzun yıllardır üzerinde çalıştıkları bir teknoloji olduğunu dile getiren Tıraş, sistemin 1 tonluk saf su içerisine gadolinyum eklenmesiyle oluşturulduğunu belirtti. Dedektörün temel amaçlarından birinin kozmik müon parçacıklarının etkileşimlerini tespit etmek, diğerinin ise nötronları yakalayarak etkileşimlerini analiz etmek olduğunu ifade eden Tıraş, gadolinyumun nötron yakalama kabiliyeti nedeniyle tercih edildiğini kaydetti. Nükleer enerji santrallerindeki reaktörlerin güvenliğinin izlenmesine yönelik bir sistem geliştirdiklerini anlatan Tıraş, reaktörlerde fisyon tepkimeleri sırasında ortaya çıkan antinötrinoların tespit edilmesinin hedeflendiğini belirterek, “Buradaki temel amacımız, nükleer reaktörleri güvenlik amacıyla izleyebilecek bir sistem geliştirmek. Bunu taşınabilir bir tasarım olarak gerçekleştirdik. Bütün elektronik aksamımız ve 1 tonluk dedektör sistemimiz istenilen yere taşınabiliyor” dedi.

“Akkuyu ve küçük modüler reaktörlerde kullanılabilir”

Sistemin gelecekte Türkiye’de kurulması hedeflenen küçük modüler nükleer reaktörlerde (SMR ve MMR) ve Akkuyu Nükleer Güç Santrali çevresinde yürütülebilecek izleme çalışmalarında kullanılabilecek şekilde tasarlandığını belirten Tıraş, dedektörün yaklaşık bir yıldır uzaydan gelen müon parçacıklarından veri topladığını ve bu verilerin analiz edildiğini söyledi. Dedektör içerisinde kullanılan Am-Be (Amerikyum-Berilyum) radyoaktif kaynağından yayılan nötronların da yakalanarak incelendiğini aktaran Tıraş, sistemin aktif olarak çalıştığını kaydetti.

“7 gün 24 saat izlenebilecek”

Geliştirilen sistemin nükleer reaktörlerde güvenlik amaçlı kullanılan izleme sistemlerine katkı sunabileceğini belirten Tıraş, 7 gün 24 saat kesintisiz izleme yapılmasının muhtemel değişimlerin tespit edilmesi açısından önem taşıdığını vurguladı.