Bir Çocuk Bu Noktaya Nasıl Geliyor?

Son dönemde okullarda yaşanan şiddet olayları toplumda giderek daha büyük bir endişe yaratıyor. Özellikle yaşı küçük çocukların karıştığı ağır saldırılar sonrasında herkes çocukların nasıl bu noktaya geldiğini sorgular oldu.

Aslında bu soru yalnızca ceza hukukunun değil; eğitim sisteminin, aile yapısının, sosyal medyanın ve ruh sağlığı politikalarının da merkezinde yer alıyor.

Çünkü ortada artık yalnızca “disiplin sorunu” olarak açıklanabilecek olaylar yok. Öfke kontrolünü kaybetmiş, empati duygusu zayıflamış, şiddeti normalleştiren bir kuşakla karşı karşıyayız. Üstelik bu durum yalnızca bireysel örneklerden ibaret değil; giderek yaygınlaşan toplumsal bir kırılmaya işaret ediyor.

Çocukların karıştığı olaylarda çoğu zaman ilk refleks cezai sorumluluğu tartışmak oluyor. Oysa devletin temel yükümlülüklerinden biri, öngörülebilir riskleri önlemek ve bireyleri koruyacak sistemleri kurmaktır. Ancak hukuk yalnızca “olay olduktan sonra” devreye giren bir mekanizma değildir. İşte tam da bu noktada okul güvenliği, rehberlik hizmetleri ve psikolojik destek mekanizmaları önem kazanıyor.

Bugün birçok okulda yüzlerce öğrenciye bir rehber öğretmen düşüyor. Psikolojik sorun yaşayan, şiddet eğilimi gösteren veya sosyal izolasyon yaşayan çocukların önemli bir kısmı ya hiç fark edilmiyor ya da yeterli destek alamıyor. Dijital dünyanın etkisiyle büyüyen çocuklar ise artık şiddeti yalnızca yaşamıyor; aynı zamanda sürekli izliyor, tüketiyor ve normalleştiriyor.

Burada ailelerin sorumluluğu da büyük. Ancak meseleyi yalnızca “aile terbiyesi” başlığına indirgemek gerçeği açıklamaya yetmiyor. Çünkü bazen çocukların davranışları, çok daha derin bir psikolojik çöküşün dışa vurumu olabiliyor.

Bazı durumlarda ailelerin de çocuklarının yaşadığı psikolojik değişimi yeterince ciddiye almadığı görülmektedir. Sürekli öfke patlamaları yaşayan, içine kapanan, şiddete eğilim gösteren veya sosyal uyum sorunları yaşayan çocukların profesyonel destek ihtiyacı çoğu zaman göz ardı edilmektedir. Oysa çocuğun ruhsal durumunun farkında olunmasına rağmen gerekli psikolojik desteğin sağlanmaması, yalnızca bireysel değil toplumsal sonuçlar da doğurabilecek bir ihmale dönüşebilir. Çünkü bazı çocuklar yardım çağrısını sözle değil, davranışlarıyla verir.

Burada ayrıca değişen aile–okul ilişkisinin de konuşulması gerekir. Büyüklerimizden veya kendi çocukluğumuzdan hatırlayacak olursak, geçmişte öğretmen otoritesi zaman zaman fiziksel cezayla kurulmaya çalışılmıştır. Her ne kadar savunulacak bir yöntem olmasa da o dönemlerde öğrencilerin öğretmene duyduğu saygı daha belirgindi. Ancak bugün birçok ailede tam tersi bir uç yaklaşım gelişmektedir. Çocuğa, öğretmenin kendisine kızamayacağı, sınır koyamayacağı, davranışına müdahale edemeyeceği yönünde yanlış bir özgüven yüklenmektedir. Bu durum, öğretmenin pedagojik otoritesini zayıflatmakta ve çocukta “bana kimse karışamaz” düşüncesini besleyebilmektedir. Oysa sağlıklı eğitim ortamı ne korkuya ne de sınırsız özgürlüğe dayanır; esas olan, çocuğun hem değerli olduğunu hem de davranışlarının sonuçları bulunduğunu öğrenebilmesidir.

Bir çocuk, okul ortamında sürekli dışlanıyorsa, şiddete maruz kalıyorsa, sosyal medya üzerinden aşağılanıyorsa veya ciddi psikolojik sorunlar gösteriyorsa; sistemin bunu yalnızca “disiplin meselesi” olarak görmesi yeterli değildir. Çünkü bazı olaylar yaşanmadan önce sinyaller verir.

Hukuk açısından bakıldığında da mesele yalnızca fail çocuğun sorumluluğu değildir. Okul yönetimlerinin ihmali, gerekli önlemlerin alınmaması, rehberlik mekanizmalarının işlememesi veya açık risklerin görmezden gelinmesi hâlinde idarenin sorumluluğu gündeme gelebilir. Benzer şekilde, çocuğun ciddi psikolojik sorunları veya şiddet eğilimi aile tarafından fark edilmesine rağmen gerekli profesyonel destek alınmamışsa, ailelerin sorumluluğu da tartışılabilir.

Elbette hiçbir sistem bütün riskleri tamamen ortadan kaldıramaz. Ancak hukuk, önlenebilir risklerin görmezden gelinmesini de kabul etmez.

Bugün konuşmamız gereken şey yalnızca “suç işleyen çocuklar” değil; çocukları bu noktaya getiren toplumsal iklimdir.

Çünkü bazen bir olayın faili yalnızca bir kişi olmaz.
Bazen sessiz kalan bir sistem de o olayın parçası hâline gelir.