“Down Sendromu Dava Konusu Olmamalı” Demek Çözüm mü?

Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği Başkanı’nın “Down sendromu dava konusu olmaktan çıkarılmalı” yönündeki açıklamaları sağlık hukukunda önemli bir tartışmayı yeniden gündeme getirdi. Ancak meseleye yalnızca hekimler üzerindeki dava baskısı açısından yaklaşmak, konunun en önemli kısmını gözden kaçırma riski taşımaktadır.

Çünkü bugün açılan davaların önemli bir kısmı, iddia edildiği gibi “önlenemez komplikasyonlar” nedeniyle değil; yetersiz aydınlatma, eksik değerlendirme ve özensiz tıbbi süreç yönetimi nedeniyle gündeme gelmektedir.

Öncelikle şunu net şekilde ortaya koymak gerekir: Down sendromu veya başka bir doğumsal hastalığın tamamen dava konusu olmaktan çıkarılması, sağlık hukukunun temel mantığıyla bağdaşmaz. Böyle bir yaklaşım, sağlık hizmetlerinde özen yükümlülüğünün daraltılması anlamına gelir. Bu ise zaten ciddi tartışmalara konu olan malpraktis alanında sorumluluk sınırlarını daha da belirsiz hâle getirebilir.

Bugün dahi binlerce dava; eksik bilgilendirme, yetersiz takip, gerekli testlerin zamanında yapılmaması veya hastanın yeterince aydınlatılmaması nedeniyle açılmaktadır. Bu nedenle çözüm, sorumluluğu tamamen kaldırmak değil; tıbbi sürecin daha dikkatli ve şeffaf yürütülmesini sağlamaktır.

Özellikle gebelik takibine ilişkin davalarda en kritik konulardan biri aydınlatma yükümlülüğüdür. Uygulamada bazı hekimlerin, sistem üzerinde “aydınlatıldı” kaydı oluşturmayı yeterli gördüğü görülmektedir. Oysa hukuken sisteme bir kayıt girilmiş olması ile hastanın gerçekten aydınlatılmış olması aynı şey değildir.

Aydınlatma; yalnızca form imzalatılması veya sisteme not düşülmesi değil, hastanın anlayabileceği şekilde bilgilendirilmesini ifade eder. Tarama testlerinin neyi gösterdiği, hangi durumları kesin olarak ortaya koyamayacağı, hata payları ve ileri tetkik seçenekleri aileye açık şekilde anlatılmalıdır.

Tam da bu nedenle mahkemeler yalnızca “sistemde kayıt var mı?” sorusuna bakmamaktadır. Asıl değerlendirme, hastanın gerçekten yeterli bilgiye sahip olup olmadığıdır.

Bir diğer yanlış değerlendirme ise “komplikasyon” kavramı üzerinden yapılmaktadır. Son dönemde bazı açıklamalarda komplikasyon ve önlenemez durum kavramlarının birbirine karıştırıldığı görülmektedir. Oysa sağlık hukukunda gerçek komplikasyon zaten sorumluluk doğurmaz. Mahkemeler ve Adli Tıp Kurumu da birçok olayda komplikasyon değerlendirmesi yapmaya oldukça yatkındır.

Burada asıl kritik soru şudur: Ortaya çıkan durum gerçekten önlenebilir miydi?

Eğer güncel tıbbi bilgiler ışığında yapılması gereken testler yapılmış, gerekli takipler gerçekleştirilmiş, aile yeterince aydınlatılmış ve tıbbın gereklerine uygun davranılmışsa; sırf sonuç olumsuz oldu diye hekimin sorumlu tutulması zaten mümkün değildir.

Nitekim uygulamada da tıbben öngörülmesi veya tespit edilmesi mümkün olmayan durumlar nedeniyle hekimlerin otomatik olarak sorumlu tutulduğu bir sistem yoktur.

Ayrıca kamuoyunda sıkça yanlış bilinen bir başka konu da kamu hekimlerinin malpraktis sorumluluğudur. Kamu kurumunda çalışan hekimler açısından açılan tazminat davalarında ödeme doğrudan idare tarafından yapılmaktadır. Üstelik kasten hareket edildiğine ilişkin kesinleşmiş ceza mahkemesi kararı bulunmadıkça, idarenin hekime rücu etmesi de mümkün değildir.

Dolayısıyla burada tartışılması gereken mesele, “davaları tamamen ortadan kaldırmak” değil; gerçekten önlenebilir hatalarla önlenemez tıbbi riskleri doğru şekilde ayırabilmektir.