ÖZGÜRLÜK MÜ, SAYGISIZLIK MI?

Toplumların ayakta kalmasını sağlayan yalnızca kanunlar değildir. Yazılı olmayan bazı değerler vardır ki, toplumsal hayatın görünmez sınırlarını belirler. Saygı, edep, nezaket ve utanma duygusu bu değerlerin başında gelir. Çünkü utanma duygusu yalnızca bireysel bir his değil; aynı zamanda toplumsal hayatı düzenleyen önemli bir ahlaki ölçüdür.

Son yıllarda ise bu duygunun giderek zayıfladığına dair pek çok örnekle karşılaşıyoruz. Özellikle toplumun önemli bir kısmı için manevi anlam taşıyan dönemlerde bu durum daha görünür hale geliyor. Ramazan ayı da bunlardan biri. Oruç tutmak ya da tutmamak elbette bireysel (dini) bir tercihtir. Ancak toplumsal hayatın içinde yaşarken, başkalarının hassasiyetlerini gözetmek de aynı ölçüde önemlidir.

Bugün sokakta, iş yerinde ya da kamusal alanlarda zaman zaman tam tersine bir tabloyla karşılaşabiliyoruz. Oruç tutmayan bazı kişilerin, sanki bunu özellikle göstermek istercesine davranması birçok insanın dikkatini çekiyor. Burada mesele insanların tercihleri değil; karşılıklı saygı meselesidir. Çünkü toplum dediğimiz yapı, farklılıkların birbirini incitmeden bir arada yaşayabilmesiyle ayakta kalır. Bu durumun yalnızca bizim toplumumuza özgü bir beklenti olmadığını gösteren örnekler de vardır. Nitekim zaman zaman ülkemize gelen yabancı spor kulüpleri ve takımlar, özellikle Ramazan ayında Türkiye’ye seyahat edecek taraftarlarına dikkatli olmaları yönünde uyarılarda bulunmaktadır. Bu uyarılarda, Ramazan ayının toplum için manevi bir değer taşıdığı hatırlatılır ve kamusal alanlarda daha hassas davranılması gerektiği özellikle vurgulanır. Yani dışarıdan gelen misafirlerin bile bu toplumsal hassasiyeti gözetmesi gerektiği hatırlatılırken, aynı duyarlılığı kendi toplumumuz içinde görmek istemek elbette abartılı bir beklenti değildir.

Geçmişte insanlar yalnızca kanunlardan değil, birbirlerinin gönlünü kırmaktan da çekinirdi. Bugün ise bireyselliğin yanlış yorumlanması, “ben istediğimi yaparım” anlayışını güçlendirmiş görünüyor. Oysa özgürlük ile toplumsal saygı arasındaki dengeyi korumak, sağlıklı bir toplumun temel şartıdır.

Belki de kendimize şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir: Biz utanma duygumuzu ne zaman kaybettik? Çünkü utanma duygusu kaybolduğunda yalnızca bireysel sınırlar değil, toplumsal hassasiyetler de zedelenmeye başlar. Toplumun huzuru ise ancak birbirimizin değerlerine saygı gösterdiğimizde mümkün olabilir.